Hesaptan önce hak kazanma koşulları
Kıdem tazminatı, her işten ayrılmada otomatik doğan bir ödeme değildir. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçiler bakımından 1475 sayılı Kanun’un yürürlükteki 14. maddesi esas alınır. En az bir yıllık çalışma koşulu yanında sona erme nedeni de incelenir.
İşveren feshi, işçinin haklı feshi, emeklilik, askerlik ve kanunda belirtilen diğer sona erme hâlleri aynı değerlendirmeye tabi değildir. İşçinin yalnızca kendi isteğiyle ayrılmış olması veya işverenin her feshi, tek başına hak kazanma sonucunu belirlemez.
Giydirilmiş brüt ücret nasıl belirlenir?
Kıdeme esas ücret, son brüt ücret ile para veya para ile ölçülebilen, dikkate alınması gereken düzenli menfaatler üzerinden değerlendirilir. Yemek, yol ve düzenli prim gibi ödemelerin niteliği, sürekliliği ve karşılığı belgelenmelidir.
Bir defalık ödeme ile sürekli menfaat aynı değildir. Değişken ücret veya dönemsel menfaatlerde hangi ortalamanın kullanıldığı açıklanır. Hesaplanan yıllık kıdem karşılığı, sona erme tarihinde uygulanabilir tavanla karşılaştırılır. Güncel tavan eski tarihli feshe doğrudan uygulanmaz.
Hizmet süresi ve temel hesap
Kabul edilen her tam hizmet yılı için otuz günlük ücret esasına göre hesap yapılır; artan süre orantılı değerlendirilir. Hizmetin kesintileri, işyeri devri, aynı işverene bağlı dönemler ve daha önce tasfiye edilmiş çalışmalar somut belgelere göre incelenir.
Aşağıdaki ifade yöntemi özetler. Sürenin gün, ay ve yıl cinsinden hesaplanma tercihi ve önceki ödemelerin hukuki niteliği ayrıca açıklanmalıdır. Avans niteliğindeki ödeme ile önceki dönem kıdeminin tasfiyesi her durumda aynı sonuç doğurmaz.
Net tutar, faiz ve rapor kontrolü
Brüt kıdemden net tutara geçerken gelir vergisi istisnasının sınırı, damga vergisi ve ödemenin niteliği değerlendirilir. İstisna veya tavanın aşıldığı özel ödeme düzenleri ayrıca incelenmelidir. Bütün tazminatlara aynı kesinti yüzdesi uygulanmaz.
1475 sayılı Kanun’un 14. maddesindeki faiz düzenlemesi de dikkate alınır. Uygulanacak faiz başlangıcı ve oranı, ödeme tarihi ve uyuşmazlığın niteliğiyle birlikte gösterilir.
- İşe giriş, çıkış, ara verme ve devir kayıtları.
- Fesih bildirimi ve hak kazanma gerekçesi.
- Son ücret, düzenli yan haklar ve tavan dönemi.
- Önceki kıdem ödemeleri ve makbuzları.
- Brüt, kesinti, net ve faiz tutarlarının ayrı gösterimi.